Hleð......

Frá formanni BSRB vegna styttingu vinnuvikunnar

 

Vinnutímanefnd leiðir verkið á hverjum vinnustað 

Fyrsta skrefið í átt að því að stytta vinnuvikuna er að stofna vinnutímanefnd með  fulltrúum starfsfólks og stjórnenda á hverjum vinnustað sem undirbýr breytinguna og  leiðir samtalið á vinnustaðnum. Vinnutímanefndin boðar til samtals þar sem hún  skapar umræðuvettvang fyrir allt starfsfólk um tækifæri og nýjar leiðir í bættu  vinnutímafyrirkomulagi.  

Í því samtali þarf að velta upp spurningum á borð við hvernig má bæta skipulag  vinnunnar, verklag, samvinnu, verkefnadreifingu, stjórnun og vinnubúnað eða nýta  tæknina betur til að vinna styttri vinnuviku. Samhliða þarf að tryggja að starfsfólk geti  veitt jafn góða þjónustu og fyrir breytingarnar. Þá þarf að ræða fyrirkomulag  styttingarinnar á vinnustaðnum, til dæmis hvort styttingin sé tekin út daglega eða  vikulega og þá á hvaða dögum og tíma dags.  

Leggja þarf mesta áherslu á að hugsa hlutina upp á nýtt og reyna að komast upp úr  hjólförum fortíðarinnar. Þannig er ágætt að velta upp spurningunni af hverju hlutirnir  séu gerðir á ákveðinn hátt í vinnunni. Ef svarið er að þetta hafi alltaf verið svona má  spyrja sig næstu spurningar, hvort það sé besta fyrirkomulagið eða hvort vinna megi  hlutina með öðrum hætti og þannig stytta vinnuvikuna.  

Reynslan af tilraunaverkefnum um styttingu vinnuvikunnar hjá ríki og Reykjavíkurborg sýnir að starfsánægja verður meiri. Starfsfólk sýnir aukið frumkvæði í vinnunni og  jákvæðar breytingar endurspeglast í breyttum starfsháttum. Þannig leggist allir á eitt  að finna tækifærin sem felast í að bæta skipulag vinnunnar. Þá skiptir aukin samvinna  miklu ef vel á að takast til. 

Ólíkar þarfir milli hópa 

Störf hjá ríki og sveitarfélögum eru mjög fjölbreytt. Sumir hafa mikinn sveigjanleika og  geta þannig unnið vinnuna hvar sem er, á hvaða tíma sem er og hafa mikla stjórn á  því hvaða verkefni eru unnin hverju sinni. Aðrir geta eingöngu unnið sína vinnu á  vinnustaðnum sjálfum, á tilteknum tíma og enn aðrir geta lítil áhrif haft á verkefni sín  eða forgangsröðun þeirra. Það er mikilvægt að greina á milli þessara hópa á  vinnustaðnum því útfærslur matartíma og annarra hléa þurfa að taka mið af þessu.  Starfsfólk sem er bundnara við sín verkefni hefur minni stjórn en aðrir á hvenær þau bregða sér frá og því þarf að tryggja þeim tímasett hlé. 

Fjölmargar spurningar hafa borist um hvort neysluhlé falli niður ef ákveðið er að stytta  vinnuvikuna í 36 stundir. Þannig virðist umræðan á sumum vinnustöðum snúast um  að vinnuvikan verði stytt með því einu að taka út tímasett hlé. Það er misskilningur þar  sem meginmarkmiðið með breytingunum er að starfsfólk og stjórnendur finni leið til að  skipuleggja vinnuna sjálfa betur. Að því loknu þarf að aðlaga matartíma og önnur hlé  að nýju vinnuskipulagi.  

Mikilvægt er fyrir andlega og líkamlega líðan starfsfólks að tekin séu reglubundin stutt  hvíld frá störfum sem veita starfsfólki aukna orku og einbeitingu. Þar sem störf eru  miskrefjandi er afar breytilegt hvað hentar starfsfólki best. Þess vegna er fyrirkomulag  hléa afar fjölbreytt á milli vinnustaða og því erfitt að leggja til eina leið sem virkar fyrir  alla. Vænlegast til árangurs er að horfa til heilsusjónarmiða þegar umræðan um  hvernig neyslu- eða hvíldarhléin eiga að vera í breyttu skipulagi vinnutíma.  

▪ Á sumum vinnustöðum þarf fólk afleysingu til að geta borðað eða tekið stutt  hvíldarhlé. Slíkt fyrirkomulag myndi þá halda áfram en starfsfólk gæti sameinast  um að stytta matartímann svo hann sé ekki 30-35 mínútna langur.  

▪ Á öðrum vinnustöðum er ekki sérstakt mötuneyti fyrir starfsfólk, heldur matast  starfsfólkið með þeim sem það annast eða veitir þjónustu. Því til viðbótar eru  skipulögð hvíldarhlé. Á slíkum vinnustöðum getur starfsfólk til dæmis rætt  breytingar á hvíldarhléunum til að aðlaga að styttri vinnuviku án þess að það lengi  viðveru. Það er ekki heimilt að fella hlé alveg niður og ekki þörf á að ganga skemur  í styttingu vinnutíma vegna hléanna nema þau séu þess eðlis að starfsfólk vilji geta  nýtt þau til dæmis til að fara út af vinnustaðnum. 

▪ Algengt er að einu skipulögðu hléin á vinnustað séu í hádeginu og þá fái fólk sér  hádegismat í mötuneyti vinnustaðar. Þar fyrir utan hefur fólk tækifæri til að bregða  sér frá störfum til að sækja sér kaffibolla eða aðra hressingu. Á slíkum vinnustöðum  gæti niðurstaðan til dæmis verið að halda áfram þessu fyrirkomulagi en stytta  fjarveru frá störfum í matartímanum í ljósi þess að vinnuvikan hefur verið stytt. 

Meginbreytingin á matarhléum og öðrum hléum í dæmunum þremur hér að ofan væri  þá að fólk myndi ekki nýta hléin til að fara út af vinnustaðnum heldur vera á staðnum og tímalengd skipulögðu hléanna verða aðlöguð að styttri vinnuviku. Á sumum  vinnustöðum kann starfsfólk að vilja skipuleggja hlé á vinnutíma þar sem þau fara af  vinnustaðnum eða hlé sem eru lengri en talið er nauðsynlegt með hliðsjón af heilsu starfsfólks. Slík hlé myndu þá lengja viðveru á vinnustaðnum og styttingin myndi þar  af leiðandi ekki ná 4stundum á viku.  

Nýtt skipulag vinnutíma 

Að loknu samtali allra á vinnustaðnum tekur vinnutímanefnd á viðkomandi vinnustað saman umræðuna og gerir tillögu að nýju fyrirkomulagi vinnutíma. Tillöguna, eða eftir  atvikum tillögur, skal kynna öllum á vinnustaðnum og að loknu því samtali er tillagan borin undir atkvæði starfsfólks. Breytingin tekur gildi á þeim tíma sem starfsfólk hefur  komið sér saman um, en ekki síðar en 1. janúar 2021.  

Margir sem hafa upplifað styttingu vinnuviku á eigin skinni nefna að hún feli í sér mun  meiri lífsgæði en reiknað var með. Einnig fann starfsfólk að það hafði meiri tíma fyrir  sig og fjölskyldu sína og fann jákvæðan mun á andlegri og líkamlegri heilsu. Það er  krefjandi verkefni að undirbúa vinnutímabreytingar sem fela í sér 4 klukkustunda  vinnustyttingu á viku en það er sannarlega til mikils að vinna fyrir starfsfólkið,  vinnustaðinn og samfélagið í heild sinni. Gangi ykkur öllum vel! 

Sonja Ýr Þorbergsdóttir, formaður BSRB 

___________________________ 

Nánari upplýsingar um ferlið má finna í meðfylgjandi bæklingi. Þrátt fyrir að þar sé  fjallað um starfsfólk ríkisins eiga sömu upplýsingar við um starfsfólk sveitarfélaga, en  von er á sambærilegum bæklingum fyrir þau innan skamms. Enn fremur má finna gagnlegar upplýsingar á eftirfarandi vefsíðum: 

▪ Fyrir starfsfólk sveitarfélaga: https://www.samband.is/verkefnin/kjara-og%20starfsmannamal/betri-vinnutimi/dagvinnufolk/

▪ Fyrir starfsfólk ríkisins: https://betrivinnutimi.is/vaktavinna/ 

Upp